Zmarł abp Józef Michalik, wieloletni przewodniczący Episkopatu Polski. Duszpasterstwo rozpoczął w Jelonkach

Śmierć abp. Józefa Michalika to koniec pewnej epoki. Przez lata był jedną z najbardziej wyrazistych postaci życia publicznego w Polsce, pełniąc funkcję przewodniczącego KEP w latach 2004-2014. Jego droga do najwyższych godności kościelnych rozpoczęła się w Jelonkach, a prowadziła aż do Rzymu. Jednak to w sercu diecezji przemyskiej odnalazł swoją przystań na ponad trzy dekady.

Między Zambrowem a Andrzejewem

Józef Michalik przyszedł na świat w rodzinie o silnych korzeniach patriotycznych. Był trzecim dzieckiem Dominika i Wiktorii Jadwigi z Karpińskich. Jego ojciec był przedwojennym urzędnikiem magistratu w Zambrowie, który aktywnie angażował się społecznie i pracował na roli. Jako żołnierz uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku, biorąc udział m. in. w przełomowej Bitwie Warszawskiej.

Matka przyszłego hierarchy, Wiktoria Jadwiga, wniosła do rodziny doświadczenie emigracyjne. Jako nastolatka wyjechała z matką do Stanów Zjednoczonych, by dołączyć do pracującego tam ojca, Piotra Karpińskiego. Mimo perspektyw życia za oceanem, kobieta zdecydowała się na powrót do Polski, gdzie 19 sierpnia 1930 w kościele Trójcy Przenajświętszej w Zambrowie poślubiła Dominika Michalika. Józef urodził się jako ich trzecie dziecko.

Dzieciństwo Józefa Michalika przypadło na tragiczny okres II wojny światowej oraz późniejszą sowietyzację kraju. W 1947 roku, w wieku sześciu lat, rozpoczął naukę w szkole podstawowej w Zambrowie, a następnie kontynuował ją w tamtejszym liceum. Po zdaniu matury w 1958 roku, mimo niesprzyjającej sytuacji politycznej dla Kościoła katolickiego, zdecydował się na wstąpienie do Diecezjalnego Seminarium Duchownego w Łomży.

Od Jelonek po rzymskie salony

Święcenia kapłańskie przyjął 23 maja 1964 z rąk biskupa Czesława Falkowskiego. Zaraz po nich, młody ks. Michalik został skierowany jako wikariusz do parafii pw. św. Anny w Jelonkach, w powiecie ostrowskim. Praca w tej wspólnocie w latach 1964-1965 stała się fundamentem jego pasterskiego doświadczenia. To tutaj uczył religii, sprawował sakramenty i nawiązywał pierwsze trwałe relacje z wiernymi, które pielęgnował przez kolejne dziesięciolecia.

Po rocznym pobycie w Jelonkach, przełożeni skierowali go na dalsze studia. Najpierw kształcił się w Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, uzyskując w 1969 roku licencjat z teologii dogmatycznej. Następnie wyjechał do Rzymu, gdzie na Papieskim Uniwersytecie Świętego Tomasza z Akwinu (Angelicum) w 1972 roku obronił doktorat. Tematem jego rozprawy była reforma Kościoła według Andrzeja Frycza Modrzewskiego, co pokazywało jego wczesne zainteresowania relacją Kościoła i państwa.

Rzymski okres życia ks. Michalika był czasem zacieśniania więzi z najważniejszymi postaciami polskiego Kościoła: kard. Stefanem Wyszyńskim i kard. Karolem Wojtyłą. W 1978 roku, po rozmowie z Prymasem Tysiąclecia, objął funkcję rektora Papieskiego Kolegium Polskiego w Rzymie. To z tej placówki kard. Wojtyła wyruszył na konklawe, by ostatecznie zostać papieżem i przyjąć imię Jana Pawła II, co na zawsze związało losy przyszłego arcybiskupa z pontyfikatem polskiego papieża.

Biskup i Przewodniczący Episkopatu

Droga biskupia Józefa Michalika rozpoczęła się 1 października 1986, kiedy Jan Paweł II mianował go ordynariuszem gorzowskim. Sakrę przyjął z rąk samego papieża 16 października 1986 w Bazylice św. Piotra, a data była symboliczną, gdyż przypadała dokładnie w ósmą rocznicę wyboru Karola Wojtyły na Stolicę Piotrową. Po siedmiu latach posługi na zachodzie Polski, w 1993 roku papież powierzył mu funkcję arcybiskupa metropolity przemyskiego.

Przez lata abp Michalik stał się jednym z najbardziej wpływowych hierarchów w kraju. W 1999 roku został wiceprzewodniczącym Konferencji Episkopatu Polski, a w 2004 roku objął funkcję przewodniczącego KEP, którą sprawował przez dwie kadencje, aż do 2014 roku. W tym czasie reprezentował polski Kościół w kluczowych debatach publicznych, zawsze stojąc na straży wartości chrześcijańskich i etyki katolickiej w życiu społecznym.

Ważnym wydarzeniem w jego życiu - o charakterze międzynarodowym - było podpisanie 17 sierpnia 2012 na Zamku Królewskim w Warszawie "Wspólnego Przesłania do Narodów Polski i Rosji". Wraz z patriarchą moskiewskim Cyrylem I, abp Michalik wezwał do pojednania i wybaczenia historycznych win. Był to gest o ogromnym ciężarze gatunkowym, starający się przełamać wieki niechęci i konfliktów między oboma narodami.

Więź z regionem i ostatnie pożegnanie

Mimo piastowania najwyższych godności, arcybiskup nigdy nie zerwał więzi z korzeniami. Pamiętał o swoich przodkach z Andrzejewa i o swojej pierwszej parafii. W 2010 roku, jako przewodniczący Episkopatu, wrócił do Jelonek na obchody 500-lecia tamtejszej parafii. Poświęcił wtedy nową nastawę ołtarza i tablicę pamiątkową, a od wiernych otrzymał prezent - fotografię z 1965 roku, na której widnieje jako młody wikariusz podczas pierwsze komunii świętej swoich wychowanków.

Arcybiskup pozostawił po sobie ogromną spuściznę literacką. Jako autor licznych listów pasterskich, felietonów i artykułów, stworzył intelektualny zapis wyzwań, przed którymi stał Kościół na przełomie wieków. Do końca życia pozostał aktywnym głosem w debacie o kształcie polskiego katolicyzmu.

Uroczystości pogrzebowe abp. Józefa Michalika odbędą się w Przemyślu, gdzie przez lata pełnił posługę metropolity. W piątek, 8 maja 2026, o godz. 15:00 w Archikatedrze Przemyskiej odprawiona zostanie msza żałobna poprzedzona procesją z domu biskupiego. Główne uroczystości pogrzebowe zaplanowano na sobotę, 9 maja br., na godz. 11:00. Ciało zmarłego hierarchy, zgodnie z tradycją, spocznie w podziemiach przemyskiej Bazyliki Archikatedralnej.

Źródło zdjęcia: KEP