"Zapisani na kartach historii". Jan Harusewicz (zdjęcia)

Dodano: 3 kwietnia 2021 08:38, Autor: Miłosz Magrzyk

Społecznik, lekarz, polityk - te trzy słowa to krótki opis długoletniej działalności bohatera kolejnej odsłony jednego z cykli, jaki prezentujemy naszym czytelnikom.

Przyjście na świat i lata młodości

Jan Harusewicz urodził się w 1863 roku w nieodległej od Ostrowa Łomżyńskiego (jak w XIX wieku m.in. nazywano współczesną Ostrów Mazowiecką) Łomży. Na świat przyszedł jako syn Szymona oraz Leokadii z Zielińskich i nie był ich jedynym dzieckiem.

REKLAMA



- Ukończył Gimnazjum Klasyczne w Łomży (1880 lub 1881) i Wydział Lekarski Uniwersytetu w Warszawie (1887). Podczas studiów należał do tzw. Koła Katalogowego, pracującego nad sporządzeniem listy złych i dobrych lektur. W styczniu 1887 r. z ramienia Koła był w Krakowie jednym z założycieli Związku Młodzieży Polskiej "Zet". W tym też roku koła "Zetu" założył w Warszawie i Petersburgu. W 1888 r. wstąpił do tajnej Ligi Polskiej, a w roku 1893 brał udział w jej przekształceniu w Ligę Narodową (LN). Podczas działalności konspiracyjnej zetknął się z Romanem Dmowskim (1864-1939), którego przyjął do ZMP "Zet" i Ligi Polskiej - czytamy w artykule autorstwa Jana Engelgarda zamieszczonym na stronie Polski Petersburg.

Wspólne działania Harusewicza i jego żony

Po studiach powrócił w rodzinne strony. W 1888 roku objął stanowisko lekarza powiatowego w miejscowości Ostrów w Ziemi Łomżyńskiej (taka nazwa również funkcjonowała w XIX wieku). Tu także rozpoczął tajną pracę narodową.

- Harusewicz prowadził intensywną działalność polityczną i społeczną jako członek LN. Działał w Towarzystwie Dobroczynności i Towarzystwie Straży Ogniowej Ochotniczej, którego w latach 1896-1899 był naczelnikiem. Zajmował się kolportażem prasy narodowo-demokratycznej, w tym sprowadzanych z Galicji nielegalnych tytułów, "Przeglądu Wszechpolskiego" i "Polaka", do których pisał artykuły pod pseudonimem Jerzy Wrewicz - toczy opowieść Engelgard.

W 1905 roku Harusewicz stał się jednym z założycieli Towarzystwa Polskiej Macierzy Szkolnej, a także inicjatorem tworzenia sieci kół tajnej oświaty. Z jego inicjatywy powstawały w dzisiejszej Ostrowi Koła Polskiej Macierzy Szkolnej i Miłośników Sceny Polskiej, a ich współorganizatorką i działaczką została żona Jana, Amelia, z którą to w mieście powoływał do życia liczne stowarzyszenia. Żona Harusewicza była bowiem kobietą bardzo aktywną.

- Amelia Harusewicz włączyła się w szerokim zakresie, wraz z mężem, w działalność społeczną na rzecz podniesienia poziomu gospodarczego i kulturalnego mieszkańców powiatu ostrowskiego. Pracę społeczną rozpoczęła w Ostrowskim Towarzystwie Dobroczynności, niosąc pomoc lekarską i materialną najbiedniejszym. Była współzałożycielką Ostrowskiego Towarzystwa Oszczędnościowo-Pożyczkowego w 1898 roku, Ostrowskiego Stowarzyszenia Spożywczego w 1911 roku oraz koła Polskiej Macierzy Szkolnej w Ostrowi i jej 13 placówek na terenie tego powiatu w 1905 roku - czytamy na stronie w serwisie Wikipedia.pl. - Pełniła funkcję prezesa sieci powiatowej PMS do 1907 roku legalnie, a następnie w podziemiu - do 1910 roku. Organizowała liczne kursy oświatowe, szkolenia i odczyty oraz akcje charytatywne i przedsięwzięcia kulturalne. Reżyserowała lokalne przedstawienia teatralne, w których grała, podobnie jak mąż, liczne role, w ramach Koła Miłośników Sceny Polskiej. Udostępniała prywatną bibliotekę liczącą około tysiąc woluminów.

Co więcej, w roku 1934 otworzyła na rynku w Ostrowi Mazowieckiej stragan z wyrobami włókienniczymi będący najprawdopodobniej pierwszym na terenie byłej Kongresówki prowincjonalnym straganem rynkowym. Nadto zajmowała się popularyzacją m.in. ogrodnictwa i pszczelarstwa, a także uprawy ziół leczniczych. Pisała też dla czasopism o tematyce pedagogicznej.

Jan Harusewicz jako poseł

Bliskimi współpracownikami Jana Harusewicza byli m.in. Jan Dołęga-Zakrzewski oraz Ludwik Mieczkowski, a działalność polityczna głównego bohatera opowieści przejawiała się także w pełnieniu przez niego funkcji komisarza Ligi Narodowej na ziemię łomżyńską. Dużym przełomem w jego życiu okazał się jednak rok 1906.

- W kwietniu 1906 r. został wybrany na posła do I Dumy Państwowej jako kandydat SDN z gub. łomżyńskiej, razem z adwokatem Aleksandrem Chrystowskim (1858-1916). Wszedł w skład 46-osobowego Koła Polskiego (KP). W związku z obowiązkami posła przerwał praktykę lekarską i po kilku latach przeniósł się na stałe do Petersburga, gdzie zamieszkał z rodziną przy ul. Taurydzkiej, niedaleko pałacu Taurydzkiego, w którym obradowała Duma - oznajmiono na stronie Polski Petersburg. Później miejsca zamieszkania wielokrotnie zmieniał.

Zasiadał także w II, III i IV Dumie, będąc w ostatniej z nich (do 1917) prezesem Koła Polskiego. Był również zwierzchnikiem Koła Okręgowego Łomżyńskiego Towarzystwa Oświaty Narodowej.

Z dostępnych informacji wynika, że po rewolucji lutowej 1917 r. Harusewicz wraz z przybyłymi z Królestwa i Galicji politykami Narodowej Demokracji (ND) zaangażował się w działania na rzecz utworzenia armii polskiej do walki z Niemcami oraz utrzymania przez ND dominującej pozycji politycznej na terenie Rosji.

- Wspólnie z Z. Wielopolskim utrzymywali jako przedstawicielstwo polskie w Dumie kontakty z Rządem Tymczasowym. Harusewicz był sekretarzem utworzonego w Piotrogrodzie 2 kwietnia 1917 r. Komitetu Narodowego Polskiego, a od lata 1917 r. wchodził w skład prezydium powołanej podczas Zjazdu polskich organizacji politycznych w Moskwie (3-8 sierpnia wskazanego roku) Rady Polskiej Zjednoczenia Międzypartyjnego. Ponadto po przeniesieniu Komitetu Narodowego Polskiego z Lozanny do Paryża, w 1918, był jego przedstawicielem na Szwecję i Finlandię. - dodaje Engelgard.

Powrót do Polski

Do Polski wrócił w 1920 roku. Tu też ponownie zajął się praktyką lekarską. Był członkiem Zarządu Izby Lekarskiej Warszawsko-Białostockiej, a także skarbnikiem Towarzystwa Dobroczynności i organizatorem "Sokoła" w Ostrowi Mazowieckiej. Czas wypełniało mu również tworzenie tekstów na rzecz prasy narodowej.

- W wyborach parlamentarnych 1922 r. wybrany został na posła RP z listy Związku Ludowo-Narodowego. Do końca kadencji (1927) pełnił funkcję wiceprezesa klubu, pracując w komisjach budżetowej i samorządowej. Jego kandydaturę w wyborach do Senatu RP w roku 1928 wycofały w ostatniej chwili władze Stronnictwa Narodowego - wynika z informacji przedstawionych na Polskim Petersburgu.

Harusewicz zmarł 17 września 1929 r. w lecznicy przy ul. Nowowiejskiej w Warszawie. Pochowano go 20 września tegoż roku w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Powązkowskim.

Synem Jana Harusewicza był Mieczysław Harusewicz - polski działacz narodowy, inżynier hydrotechnik, budowniczy Gdyni i Stalowej Woli, oficer Wojska Polskiego, obrońca Lwowa, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej i II wojny światowej, członek OWP, SN, ONR-ABC i grupy Szańca.

Córka Harusewicza, Wanda, była zaś żoną Ignacego Czeczotta, lekarza, oficera WP, który został zamordowany w Charkowie.

Tekst powstał na podstawie informacji zamieszczonych w serwisie Wikipedia.pl na stronach https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Harusewicz i https://pl.wikipedia.org/wiki/Amelia_Harusewicz oraz na stronie Polski Petersburg http://www.polskipetersburg.pl/hasla/harusewicz-jan.



Źródło zdjęcia: MM, rok 1906, Jan Harusewicz jako poseł do I Dumy Państwowej.



Źródło zdjęcia: K. Fischer, Jan Harusewicz jako poseł do III Dumy Państwowej.



Źródło zdjęcia: Wikipedia/archiwa, Amelia Harusewicz - żona Jana Harusewicza.



Źródło zdjęcia: Mateusz Opasiński, rok 2017, grób rodziny Harusewiczów na Starych Powązkach w Warszawie.

Zobacz również

"Miejsca z historią". Bank Spółdzielczy w Ostrowi (zdjęcia)

20 marca 2021, Miłosz Magrzyk

Historia spółdzielczości bankowej na współczesnych ziemiach ostrowskich sięga XVI wieku. W głównej mierze kojarzymy ją jednak z budynkiem, który powstał prawie 100 lat temu, zlokalizowanym nieopodal kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

"Zapisani na kartach historii". Ludwik Mieczkowski (zdjęcia)

6 marca 2021, Miłosz Magrzyk

Przeszłość potrafi fascynować. Szczególnie silnie za sprawą wykrycia związków między wydarzeniami, które miały miejsce częstokroć wiele lat temu, a tymi teraźniejszymi. Należy jednak pamiętać, że za tworzeniem historii stoją ludzie - niejednokrotnie cechujący się szczególną charyzmą i wyjątkowym oddaniem.

"Miejsca z historią". Najstarszy kościół w Ostrowi (zdjęcia)

20 lutego 2021, Miłosz Magrzyk

Choć sporo osób interesuje się wydarzeniami z przeszłości, niekiedy nie zdaje sobie sprawy, jak dużo ciekawostek skrywają miejsca zlokalizowane w rodzinnej miejscowości, na przykład Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i ściśle powiązany z nią najstarszy istniejący w mieście kościół.

Komentarze

Add comment
Brak komentarzy

Komentarze publikowane pod artykułami są prywatnymi opiniami użytkowników portalu.
Właściciel portalu nie ponosi odpowiedzialności za treść tych opinii.

Katalog firm promowane

Zespół Szkół Powiatowych im. Papieża Jana Pawła II w Czerwinie

ul. Piastowska 23 A
07-407 Czerwin

Wszystkie szkoły są bezpłatne!!! Zapraszamy!!!

Novdom Sp. z o.o.

ul. Krótka 5 lok. 2
07-300 Ostrów Mazowiecka

Osiedle Ostrovia - Mieszkania w samym sercu miasta!

DOTBUD

ul. Akacjowa 4
07-300 Ostrów Mazowiecka

Doradztwo biznesowe, couching, wsparcie w prowadzeniu firmy, pomoc w zawieraniu umów handlowych

Regulamin | Polityka prywatności | Reklama | Kontakt

UWAGA! Ta strona używa plików cookie i podobnych technologii m.in. w celach: świadczenia usług, dostosowywania stron do indywidualnych potrzeb użytkowników oraz w celach reklamowych i statystycznych. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień przeglądarki oznacza, że pliki cookie będą zapisywane w pamięci urzadzenia. W każdym momencie można zmienić te ustawienia. Szczegóły w Polityce Prywatności. [Zamknij]