Z Ostrowi do Łomży i z powrotem. Publikacja, która połączyła dwa miasta (zdjęcia)

W Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Marii Dąbrowskiej w Ostrowi Mazowieckiej odbyła się promocja reprintu monografii "Łomża" autorstwa Władysława Świderskiego, pierwotnie wydanej w 1925 roku. Spotkanie zgromadziło liczne grono mieszkańców, pasjonatów historii regionu oraz przedstawicieli władz samorządowych i instytucji kultury.

Wydarzenie z historią w tle

Spotkanie otworzyła dyrektorka biblioteki Jolanta Andruszkiewicz serdecznie witając przybyłych gości, w tym m. in. prof. Adama Dobrońskiego, historyka Adama Sokołowskiego z Muzeum Północno-Mazowieckiego w Łomży, prowadzącego wyderzenie dziennikarza Wojciecha Chamryka, a także reprezentantów władz miejskich, duchowieństwa i lokalnych środowisk społecznych.

Wydarzenie odbyło się w ramach cyklu "Ścieżki historii i tradycji", który od lat gromadzi miłośników lokalnych dziejów. Tym razem pretekstem do spotkania stało się wznowienie -- w formie reprintu -- niezwykle cennej publikacji, stanowiącej jeden z najważniejszych dokumentów historycznych dotyczących miasta Łomży i jego rozwoju w okresie międzywojennym.

Reprint stulecia

Jak podkreślił Adam Sokołowski, inicjatywa Muzeum Północno-Mazowieckiego w Łomży miała na celu przywrócenie czytelnikom dzieła, które przez dekady pozostawało trudno dostępne. Oryginał książki z 1925 roku jest dziś białym krukiem, a istniejące egzemplarze zachowały się jedynie w kilku bibliotekach i prywatnych zbiorach.

Nowe wydanie zostało zrealizowane dzięki środkom z Krajowego Planu Odbudowy, a nakład wyniósł tysiąc egzemplarzy. Publikacja została przygotowana zarówno w wersji papierowej, jak i elektronicznej (w formatch .epub i .pdf), dostępnej na stronie internetowej muzeum. Projekt szaty graficznej opracowała Teresa Adamowska, kontynuując styl "serii łomżyńskiej", zapoczątkowanej reprintem pracy Leona Rzecznickiego pt. "Dawna najstarsza Łomża" z 1861 roku.

W nowym wydaniu znalazły się oryginalne ilustracje, pocztówki i plany miasta z początku XX wieku, a także wstęp autorstwa prof. Krzysztofa Sychowicza i biogram Władysława Świderskiego opracowany przez Adama Sokołowskiego.

Kim był Władysław Świderski?

Postać autora monografii przybliżył prof. Adam Dobroński, historyk znany z badań dziejów północno-wschodniego Mazowsza i Podlasia. Władysław Świderski (ur. 11 grudnia 1879 w Ostrowi Mazowieckiej, zm. 3 kwietnia 1942 w obozie pod Archangielskiem) był nie tylko historykiem i autorem, lecz także burmistrzem i prezydentem Łomży w latach 1919-1934.

Profesor barwnie nakreślił jego biografię: syn Kajetana i Katarzyny z Ziemczyków, wychowany w patriotycznym duchu, Świderski już jako młody gimnazjalista wstąpił do tajnego stowarzyszenia Orzeł Biały, kształcącego młodzież w duchu polskości. W okresie rewolucji 1905 roku był działaczem Polskiej Partii Socjalistycznej, za co trafił do carskiego więzienia.

Po odzyskaniu niepodległości aktywnie uczestniczył w życiu społecznym i samorządowym Łomży, przez 15 lat sprawując urząd burmistrza, a następnie prezydenta miasta. Jego kadencja przypadła na trudne czasy odbudowy kraju, ale też okres dynamicznego rozwoju lokalnego - za jego prezydentury powstała m.in. hala targowa (dziś Hala Kultury).

Świderski był także patriotą czynu - w 1920 roku uczestniczył w organizowaniu obrony Łomży przed bolszewikami. W 1939 roku został aresztowany przez NKWD i wywieziony na północ Rosji, gdzie zmarł z wycieńczenia w obozie.

Od Świderków do Świderskich

W trakcie spotkania nie zabrakło również lokalnych wątków. Uczestnicy, w tym potomkowie i mieszkańcy Ostrowi noszący nazwisko Świderkowie, dzielili się wspomnieniami o rodzinach z przedmieścia miasta, z ulic Wileńskiej i Wschodniej, gdzie - jak wskazują badania - znajdowało się rodzinne gniazdo Świderskich.

Profesor Dobroński przypomniał, że sam autor w 1917 roku oficjalnie zmienił nazwisko z "Świderek" na "Świderski", prawdopodobnie z powodów prestiżowych, chcąc podkreślić swoje obywatelskie aspiracje i szlacheckie tradycje regionu łomżyńskiego.

Podczas dyskusji podkreślano, że zarówno życie Władysława Świderskiego, jak i treść jego dzieła, spaja jedno słowo - patriotyzm. Zarówno on sam, jak i jego dzieci, wykazali się ogromnym przywiązaniem do ojczyzny: jeden z synów zginął w Charkowie w ramach zbrodni katyńskiej, inny walczył w Armii Krajowej, a córki angażowały się w działalność pomocową i konspiracyjną.

Wspólna pamięć, wspólne dziedzictwo

Spotkanie w ostrowskiej bibliotece było nie tylko promocją książki, lecz także żywą lekcją historii i świadectwem wspólnego dziedzictwa Ostrowi Mazowieckiej i Łomży. Uczestnicy dyskusji zgodnie podkreślali, że reprint monografii Świderskiego ma nie tylko wartość naukową, ale i symboliczną, ponieważ przypomina o więziach między miastami północno-wschodniego Mazowsza, o ludziach, którzy swoim życiem i pracą budowali lokalną tożsamość.

Wydarzenie zakończyła rozmowa o ostrowskich rodach Świderków i wspomnienia o lokalnych przedstawicielach rodziny.

Promocja reprintu "Łomży" stała się spotkaniem pokoleń, dla których pamięć o historii jest wciąż żywa. Spotkanie odbyło się w czwartek, 2 października 2025.