Regionalizm żywy i twórczy. VII Ogólnopolski Dzień Etnografii w Szulborzu Wielkim

Pasjonaci kultury, tradycji i regionalnej historii spotkali się podczas VII Ogólnopolskiego Dnia Etnografii, Etnologii i Antropologii Kulturowej, który w tym roku odbył się w świetlicy OSP w Szulborzu Wielkim przy ul. Romantycznej. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli świata nauki, instytucji kultury, samorządów oraz lokalnych twórców ludowych, tworząc przestrzeń do pogłębionej refleksji nad znaczeniem dziedzictwa kulturowego w budowaniu współczesnej tożsamości regionalnej.

Uroczystego otwarcia dokonali: starosta ostrowski Jerzy Bauer, wójt gminy Szulborze Wielkie Karol Dąbkowski, dyrektorka Muzeum Dom Rodziny Pileckich Karolina Kolbuszewska, dyrektorka Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Marii Dąbrowskiej w Ostrowi Mazowieckiej Jolanta Andruszkiewicz oraz prezes stowarzyszenia Ludzie z Pasją Michał Rutkowski.

Ornament jako kod kulturowy

Pierwszy wykład wygłosiła Sylwia Słojkowska-Affelska z Muzeum Regionalnego w Pułtusku. Prelekcja pt. "Wycinanka Puszczy Białej jako zjawisko kulturowe: rodzaje, funkcje, przemiany" była pogłębioną analizą jednego z najbardziej rozpoznawalnych elementów sztuki ludowej regionu.

Prelegentka omówiła genezę i ewolucję wycinanki jako formy ekspresji estetycznej, ale również jako nośnika symboliki i wartości wspólnotowych. Wskazała na jej funkcje dekoracyjne, obrzędowe i tożsamościowe, podkreślając, że wycinanka z obszaru Puszczy Białej to nie tylko artefakt etnograficzny, lecz dynamiczne zjawisko kulturowe, podlegające przemianom wraz ze zmianami społecznymi.

Konkurs "Wstęga, koło, gwiazda, zielko - białokurpiowskie dziełko"

Kolejnym punktem programu było rozstrzygnięcie konkursu artystycznego, który cieszył się dużym zainteresowaniem - 49 uczestników nadesłało łącznie 79 prac. Jury w składzie: Sylwia Słojkowska-Affelska, Beata Pasińska (Kuźnia Kurpiowska), Jolanta Andruszkiewicz (Miejska Biblioteka Publiczna w Ostrowi Mazowieckiej, Michał Chojnowski (Starostwo Powiatowe w Ostrowi Mazowieckiej), Karolina Kolbuszewska oraz Magdalena Drężek (obie Muzeum Dom Rodziny Pileckich), przyznało nagrody w kilku kategoriach wiekowych.

W kategorii Wycinanka oceniano prace uczniów szkół podstawowych (klasy I-IV oraz V-VIII), szkół ponadpodstawowych oraz dorosłych twórców. Doceniono zarówno wierność tradycyjnym formom ornamentalnym, jak i twórcze interpretacje motywów charakterystycznych dla regionu kurpiowskiego.

Wyniki:
klasy I-IV
1. miejsce: Tymon Garbarczyk - Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza w Wyszkowie
2. miejsce: Anna Garwolińska - Wyszków
3. miejsce ex aequo: Antoni Jakubczak - Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza w Wyszkowie oraz Błażej Popiołek - Ostrów Mazowiecka

Wyróżnienia:
- Gustaw Morka - Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza w Wyszkowie
- Iga Wasilewska - Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza w Wyszkowie
- Polina Szwajuk - Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza w Wyszkowie

klasy V-VIII
1. miejsce: Tomasz Jarząb - Szkoła Podstawowa im. rtm. Witolda Pileckiego w Ostrówku
2. miejsce: Agnieszka Mikołajczyk - Szkoła Podstawowa im. rtm. Witolda Pileckiego w Ostrówku
3. miejsce: Jakub Zawadzki - Warszawa

Wyróżnienie:
- Fabian Buda - Szkoła Podstawowa im. rtm. Witolda Pileckiego w Ostrówku

Dorośli
1. miejsce: Agata Deptuła - Porządzie
2. miejsce: Ewa Kraśniewska - Legionowo
3. miejsce ex aequo: Anna Szczepanik - Obryte oraz Stanisław Ropiak - Myszyniec Stary

Wyróżnienia:
- Jarosław Truchel - Warszawa
- Anna Tengli-Truchel - Warszawa
- Magdalena Wróbel-Kowalska - Wyszków
- Monika Dziełak - Pułtusk
- Karolina Kopiec - Radzymin

W kategorii Opowieść pierwsze miejsce zdobyła 29. Grunwaldzka Drużyna Harcerska "Pogodni" z Ostrowi Mazowieckiej, natomiast wyróżnienie przyznano zespołowi ze Szkoły Podstawowej im. Ojca Świętego Jana Pawła II w Bogutach-Piankach.

Podczas konferencji zaprezentowano wyłącznie prace nagrodzone i wyróżnione. Dodatkowa część ekspozycji poświęcona była twórczości ludowej Beaty Pasińskiej oraz Emilii Fornalskiej, co stworzyło interesujący dialog między tradycją a współczesną interpretacją motywów regionalnych.

Regionalizm jako praktyka teraźniejszości

Dr Jarosław Stulczewski, prezes Towarzystwa Przyjaciół Zduńskiej Woli, w wystąpieniu "Regionalizm nie muzeum - o żywej teraźniejszości i przyszłości ruchu regionalnego" zwrócił uwagę na fundamentalne przesunięcie w myśleniu o regionalizmie.

Podkreślił, że nie może on być traktowany wyłącznie jako archiwizacja przeszłości. Regionalizm - w ujęciu współczesnym - to aktywna praktyka społeczna: animowanie dialogu, integrowanie pokoleń, inicjowanie projektów edukacyjnych i obywatelskich. To proces, w którym dziedzictwo staje się narzędziem budowania kapitału społecznego.

Idea Kongresu Regionalizmu Polskiego

Kolejną prelekcję wygłosił Bartłomiej Kłusek z Muzeum Niepodległości w Warszawie. W referacie "Kongres Regionalizmu Polskiego - idea i cele" przedstawił założenia ogólnopolskiej platformy współpracy środowisk regionalistycznych.

Akcentował znaczenie koordynacji działań, wymiany dobrych praktyk oraz wzmacniania inicjatyw oddolnych. Regionalizm, jak podkreślił prelegent, nie jest konkurencyjny wobec tożsamości narodowej, lecz ją uzupełnia, tworząc wielopoziomową strukturę identyfikacji społecznej.

Samorządy jako partner dialogu

Pierwszą część wydarzenia zamknął panel dyskusyjny "Kongres Regionalizmu Polskiego - samorządy terytorialne jako partner dialogu o zachowaniu tożsamości i rozwoju regionu". Udział przedstawicieli trzech szczebli samorządu pokazał, iż skuteczna polityka kulturalna wymaga współpracy administracji publicznej z organizacjami społecznymi i środowiskami twórczymi.

Paneliści wskazywali, że samorząd może być nie tylko mecenasem inicjatyw kulturalnych, lecz także moderatorem dialogu i animatorem działań wzmacniających lokalną wspólnotę.

Muzyka i tradycja - element integrujący

Część artystyczną uświetnił występ Mirosława Sienickiego, który wykonał kilka pieśni ludowych oraz jeden utwór wspólnie z Izabelą Bogucką, dyrektorką Gminnego Ośrodka Kultury i Sportu w Bogutach-Piankach. Muzyka ludowa w naturalny sposób dopełniła merytoryczne rozważania.

Po przerwie wójt Karol Dąbkowski oraz ks. Tadeusz Masłowski przybliżyli tradycję Szulborskiego Święta Plonów, dożynkowego wydarzenia, które wpisało się w obrzędowy kalendarz powiatu. Zainteresowanych pogłębioną analizą tematu odesłano do publikacji Beaty Niemiry pt. "Tradycje dożynkowe Gminy Szulborze Wielkie", zamieszczonej w nr 10 "Rocznika Ostrowskiego". Ten numer periodyku - podobnie jak pozostałe - dostępny jest w bibliotekach powiatu oraz online na stronach stowarzyszenia Ludzie z Pasją i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Ostrowi Mazowieckiej.

Dziedzictwo kulinarne jako część tożsamości

Ostatnim wystąpieniem była prezentacja Beaty Pasińskiej ze stowarzyszenia Kuźnia Kurpiowska dotycząca publikacji "Smaki Puszczy Białej". Książka, podzielona na część historyczną i gastronomiczną, dokumentuje dziedzictwo kulinarne regionu jako integralny element kultury lokalnej.

Egzemplarz publikacji został przekazany staroście Jerzemu Bauerowi przez przedstawicielki stowarzyszenia "Puszcza Biała - Moja mała Ojczyzna" z siedzibą w Kuźni Kurpiowskiej w Pniewie. Książkę można nabyć w Muzeum Regionalnym w Pułtusku oraz Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.

Finał "Na ludową nutę"

Konferencję zwieńczył koncert akordeonowy Mirosława Sienickiego pt. "Na ludową nutę". Artysta ponownie zaprosił do wspólnego wykonania utworu zaprzyjaźnionych wykonawców, tym razem Jolantę i Pawła Andruszkiewiczów.

Zwieńczenie wydarzenia muzyką ludową podkreśliło, że tradycja nie jest zamkniętym rozdziałem historii, lecz żywym, współtworzonym doświadczeniem wspólnoty.

VII Ogólnopolski Dzień Etnografii, Etnologii i Antropologii Kulturowej na Ziemi Ostrowskiej potwierdził, że regionalizm - jeśli rozumiany jako aktywna praktyka społeczna - pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi budowania tożsamości, integracji międzypokoleniowej i zrównoważonego rozwoju kulturowego regionu.