Nowa rola sołtysa. Więcej kompetencji, mniej biurokracji

Sołtys od lat pełni kluczową rolę w funkcjonowaniu polskiej wsi. To często pierwsza osoba, do której mieszkańcy zwracają się z problemami, pomysłami czy wnioskami kierowanymi do samorządu. Zarządza świetlicą wiejską, dba o lokalną infrastrukturę, uczestniczy w realizacji inwestycji i integruje społeczność. Od 1 stycznia 2026 jego pozycja zostanie istotnie wzmocniona dzięki nowelizacji przepisów dotyczących samorządu gminnego i funduszu sołeckiego.

Jedną z najważniejszych zmian jest objęcie wszystkich sołtysów obowiązkowym ubezpieczeniem. Każda gmina stanie się w tym zakresie ich prawnym opiekunem, co ma zapewnić większe bezpieczeństwo podczas wykonywania obowiązków. To rozwiązanie istotne, biorąc pod uwagę aktywny udział sołtysów w spotkaniach z mieszkańcami, organizacji wydarzeń lokalnych czy nadzorze nad inwestycjami realizowanymi na terenie wsi.

Nowelizacja wprowadza także nowe możliwości w zakresie zarządzania mieniem komunalnym. Od 2026 roku wójt będzie mógł upoważnić sołtysa do gospodarowania określonym majątkiem gminy, takim jak świetlica wiejska, plac zabaw czy teren rekreacyjny. Upoważnienie może obejmować również zawieranie umów związanych z bieżącym korzystaniem z mienia. Celem tych zmian jest przyspieszenie procesu decyzyjnego oraz bardziej efektywne zarządzanie zasobami na poziomie sołectwa.

Wzmocnieniu ulegnie również głos sołtysów w strukturach gminnych. Od nowego roku będą oni mogli uczestniczyć nie tylko w sesjach rady gminy, ale także w posiedzeniach jej komisji. Choć nadal nie otrzymają prawa głosu, ich obecność pozwoli lepiej artykułować potrzeby mieszkańców wsi, w tym rolników, zwłaszcza w kontekście planowania inwestycji i podziału środków finansowych.

Istotne zmiany dotyczą także funduszu sołeckiego - podstawowego narzędzia finansowania lokalnych projektów. Nowe przepisy umożliwią wójtowi odrzucenie jedynie tych zadań z wniosku, które nie spełniają wymogów ustawowych, zamiast całego dokumentu. Dzięki temu sołectwa nie stracą środków z powodu pojedynczych błędów formalnych. Dodatkowo wydłużono termin na poprawienie wniosku i sołtys będzie miał na to 14 dni, zamiast dotychczasowych 7.

Kolejnym rozwiązaniem przewidzianym w noweli jest możliwość powołania przez wójta konwentu przewodniczących jednostek pomocniczych gminy, w tym sołtysów. Konwent będzie pełnił funkcję opiniodawczo-doradczą w sprawach dotyczących rozwoju gminy. Wójt określi zakres jego działania, tryb pracy, a także zasady wypłacania diet i zwrotu kosztów podróży związanych z udziałem w posiedzeniach.

Ustawa dopuszcza również tworzenie młodzieżowych rad jednostek pomocniczych. Ich celem jest zachęcanie młodych mieszkańców wsi do aktywnego udziału w życiu lokalnym oraz nauka podstaw samorządności już od najmłodszych lat.

Wszystkie zmiany mają wspólny cel: wzmocnienie roli sołectw jako realnych gospodarzy terenów wiejskich. Większe uprawnienia sołtysów, uproszczone procedury finansowe oraz lepsza współpraca z gminą mają umożliwić szybsze reagowanie na potrzeby mieszkańców, od remontów dróg, przez modernizację świetlic, po realizację inwestycji ważnych dla rolników. Od 2026 roku sołtys ma być nie tylko lokalnym liderem zaufania, ale także pełnoprawnym i lepiej chronionym partnerem samorządu.

Źródło zdjęcia: KPUW Bydgoszcz